Zanim wyślesz próbkę do laboratorium  
 

	Próbki krwi, osocza oraz surowica
	Zanim wyślesz próbkę do laboratorium musisz wykonać kilka czynności oraz zwrócić uwagę na istotne wiadomości w procesie przygotowywania próbki do badania. Chodzi tu o takie elementy jak przygotowanie pacjenta,  samo pobieranie próbki, transport próbki do laboratorium, aż po przygotowanie próbki do analizy.   Przygotowanie pacjenta Zasadą jest, że pacjent na 10-12 godzin przed pobraniem krwi nie powinien pobierać pokarmów. W przeciwnym razie należy spodziewać się fałszywych wyników przede wszystkim w przypadku takich parametrów jak cholesterol, glukoza lub TLI, ale również α-amylazy, ALT, AST, bilirubiny, białka całkowitego, trójglicerydów, kwasów żółciowych w surowicy, leukocytów oraz wapnia. Właścicieli zwierząt należy poinformować, że aktywność ruchowa ma wpływ na wynik badania krwi.W szczególności może ulec podwyższeniu w  surowicy poziom enzymów mięśniowych jak kinaza kreatynowa, LDH czy AST. Dodatkowo należy się również spodziewać podwyższonych poziomów glukozy oraz mleczanów (w surowicy). Opis próbki -          zarówno na probówce jak i na zleceniu badania należy wyraźnie napisać imię zwierzęcia lub dane właściciela -          w przypadków testów stymulacji/czynnościowych dodatkowo należy podać czas pobrania próbki Jaki rodzaj materiału do badania? Rodzaj materiału (krew, osocze, surowica) jaki należy pobrać do wykonania określonego badania można znaleźć na formularzu zlecenia badania.   Krew - EDTA -          jest materiałem z wyboru w przypadku morfologii krwi, oznaczania grup krwi, badań genetycznych, czy  niektórych hormonów -          pobieranie osocza na EDTA do badań biochemicznych i/lub serologicznych powinno następować tylko w wyjątkowych przypadkach, gdyż EDTA (który wiąże jony dwuwartościowe) może zaburzać niektóre z oznaczeń.   Surowica -          materiał  z wyboru do oznaczeń biochemicznych i prawie wszystkich hormonów -          jest pobierana do probówek bez antykoagulanta -          po pobraniu krwi pozostawić na 30 – 60 min. -          następnie przez 10 min wirować przy 3000 obr/min. -          usunąć skrzep -          ponownie wirować przez 10 min przy 3000 obr./min -          odciągność surowicę do nowej probówki   Osocze -          próbkę pobiera się do probówki z antykoagulantem (heparyna, EDTA, cytrynian) -          uwaga ! antykoagulanty ograniczają możliwości analizy -          cytrynian: koniecznie do OB, parametrów krzepnięcia -          heparyna: może być prawie uniwersalnie stosowana do oznaczeń biochemicznych, serologicznych, endokrynologicznych; jest materiałem z wyboru, gdy można pobrać tylko bardzo mało materiału -          może zostać odwirowane zaraz po pobraniu (10 min, 3000 obr./min)   Krew pełna -          nadsyłanie krwi pełnej powinno następować tylko  w wyjątkowych przypadkach (bardzo mała ilość próbki, morfologia patrz wyżej), gdyż podczas transportu uszkodzeniu może ulec błona erytrocytów, czego konsekwencją będzie hemoliza

Czynniki utrudniające analizę   Hemoliza Przez hemolizę rozumie się uwolnienie substancji wewnątrzerytrocytarnych w wyniku uszkodzenia błony komórkowej. Obok żelaza i potasu należy tu wymienić przede wszystkim hemoglobinę. Uwolniona hemoglobina powoduje czerwone zabarwienie surowicy/osocza, przez co utrudniona może być fotometryczna analiza parametrów biochemicznych.   Lipemia Jako lipemię określa się mleczno-mętne zabarwienie surowicy/osocza wywołane przez tłuszcze obojętne. Powodem tego jest najczęściej krótki czas jaki upłynął od ostatniego karmienia lub stres. Można tego uniknąć przez odpowiednie obchodzenie się z pacjentem.   Żółtaczka Powoduje ona żółtawe zabarwienie surowicy/osocza. Żółta barwa jest skutkiem nadmiernego uwalniania bilirubiny, co jest uwarunkowane chorobowo. Utrudnienia występują w oznaczeniach fotometrycznych w zakresie fal 400 – 500 nm.       Parametr    Hemoliza  LDH, CK, AST, bilirubina, AP, kreatynina,  glukoza, Ca, PO4, K, Mg, Fe, fruktozaminy,   hemoglobiny   Lipemia  ALT, AST, AP, bilirubina, glukoza, Ca, PO4,  białko całkowite, tłuszcze, hemoglobina   albuminy, amylaza, Na, Cl, K, PO4   Żółtaczka  AP, białko całkowite, Cl, PO4   trójglicerydy, kreatynina, Mg      Leki    Lek  Parametr  Penicylina G  K  Tetracykliny  K , PO4  Salicylany  K  Kortykosterydy  CK, AP, glukoza, K,  Ca, Na, białko całkowite  Fenylobutazon  Ca , Na  Barbiturany  CK  Halotan  CK, PO4  Glukoza - wlew i.v.  glukoza, PO4
Informacja szczegółowa Morfologia -          krew pobrana na EDTA lub heparynę -          podczas pobierania próbki zaleca się usunąć pierwsze 0,5 ml krwi, gdyż w niej znajduje się podwyższona koncentracja czynników krzepnięcia -          krew należy pobierać tak, aby spływała po ściance probówki, przy wolniejszym wypływie krwi próbkę należy od czasu do czasu mieszać -          należy uważać na ilość pobieranego materiału (pobranie mniejszej ilości jest mniej problematyczne niż zbyt dużej) -          po skończeniu pobierania materiału probówkę należy delikatnie mieszać -          jeśli podejrzewa się występowanie koagulopatii należy sporządzić rozmaz krwi -          w zimie zabezpieczyć przed mrozem, latem ewentualnie chłodzić   Badanie poziomu glukozy i mleczanów -          glukoza: tylko z krwi pobranej na fluorek sodu lub surowicy -          mleczany: tylko z krwi pobranej na fluorek sodu lub szczawian sodu   Parametry krzepnięcia -          badanie na bazie osocza pobranego na cytrynian sodu, w którym proporcje pobranej krwi do cytrynianu wynoszą 1:10; odwirowanie elementów morfotycznych powinno nastąpić w lecznicy -          podczas napełniania probówki należy dokładnie zwrócić uwagę na ilość pobranego materiału (zaznaczenie na probówce) Mikrobiologia -          ważne jest możliwie najczystsze pobranie próbki, aby uniknąć zanieczyszczenia fizjologiczną florą bakteryjną -          ochrona drobnoustrojów podczas transportu -          wymaz                                      z podłożem transportowym dla bakteriologii i mykologii                                                       bez podłoża dla wirusologii -          mocz                                        Uricult, sterylne probówki,  wymazówki z podłożem transportowym -          dermatofity                                worek papierowy, folia aluminiowa -          kał                                            specjalne probówki, u ptaków wymazówki do kloaki -          Chlamydia spp.                          specjalne podłoże transportowe Histologia Wysyłając fragmenty tkanek do badania patologicznego należy zwrócić uwagę na następujące punkty:       -          pobranie typowej zmiany wolnej od artefaktów w odpowiedniej wielkości (średnica>0,5 cm) -          natychmiastowe utrwalenie (4-10 % formalina) -          sporządzenie wstępnego sprawozdania z pytaniami i obrazem klinicznym -          wysyłanie próbki w odpowiednim naczyniu (można je u nas bezpłatnie zamówić)   Dokładniejsze objaśnienia: Jako próbkę należy pobrać reprezentatywny fragment tkanki bez artefaktów wynikających z preparatyki (np. rozerwania, zmiażdżenia, elektrokoagulacja). Średnica pobranej próbki nie powinna być niższa niż 0,5 cm. Wyjątkiem są te próbki, które ze względów technicznych nie mogą być inaczej pobrane (np. endoskopowo pobrana biopsja żołądka). Przy ustalaniu wielkości próbki należy mieć na uwadzę fakt, że zbyt mała próbka bardzo często daje niewiele informacji, z kolei zbyt duże fragmenty tkanek nie mogą zostać dobrze utrwalone. Pożądana długość krawędzi pobranej próbki wynosi 1 cm, przy czym może się ona zmieniać w zależności od badanej zmiany, lokalizacji czy stawianych pytań. W przypadku niewielkich zmian, powinne one być zlokalizowane centralnie i przy ich przycinaniu należy uważac, aby ich nie przeciąć. W wątpliwych przypadkach należy pobrać więcej próbek. Biopsje skóry: W przypadku próbek skóry należy nadesłać bioptaty o średnicy min. 0,5 cm zawierające wszystkie warstwy skóry. Wybrać powinno się pierwotne zmiany z różnych lokalizacji. Bioptat należy pobrać z takich miejsc, które  nie zostały wcześniej poddane żadnym zabiegom wstępnym (pobieranie zeskrobin, golenie). W informacjach wstępnych należy podać wszystkie te informacje, które mogą być istotne dla postawienia diagnozy. Zachęcamy do wypełniania naszego formularza zlecenia badania patologicznego, które jest zorientowane przede wszystkim na diagnostykę skóry oraz nowotworów, ale jednocześnie oferuje miejsce dla wpisania dodatkowych informacji. Cytologia: W tym przypadku próbki są najczęściej pobierane jako odcisk, zeskrobiny lub punkcja (np. płyn mózgowo rdzeniowy). Najczęstszą metodą jest jednak biopsja cienkoigłowa. Wykorzystuje się tu strzykawkę z igłą (G22-G27). Wytwarzając w strzykawce podciśnienie przebija się w wielu miejscach i kierunkach tkankę. Po pobraniu podciśnienie należy usunąć, tak aby nie dopuścić do przechodzenia materiału z igły do strzykawki. Na koniec pozyskany materiały jest nanoszony na szkiełko podstawowe przez wytwarzanie nadciśnienia. Drugim szkiełkiem podstawowym, ustawionym prostopadle do pierwszego, materiał jest rozprowadzany na pierwszym szkiełku. W przypadku materiału płynnego jest on rozprowadzany podobnie jak w przypadku rozmazu krwi. Do badań cytologicznych punktatów, wydzielin czy innych płynów pobrany materiał jest wirowany przez 5 min przy 1500 obr/min. Supernatant jest zlewany, a z odwirowanego materiału robi się rozmaz, jak w przypadku krwi, a następnie suszy na powietrzu. Jeśli punktaty mają być wysyłane bezpośrednio, wówczas należy je pobrać do probówek zawierających EDTA. Do badań cytologicznych pochwy wymazówkę (szczoteczka cyto-brush) należy „rozwałkować“ na szkiełku podstawowym, a nie wykonywać rozmaz.   Wszystkie rozmazy wysyłać należy po uprzednim wysuszeniu na powietrzu. Nie należy ich jednak utrwalać, ani barwić. Najważniejsze jest wykonanie cienkiego rozmazu, utworzonego przez jedną warstwę komórek (monolayer). Grube rozmazy są najczęstszą przyczyną ograniczenia jakości, a czasami nawet braku możliwości oceny. Reakcja łańcuchowa polimerazy (PCR) -          w przypadku wymazów nie stosować podłoży transportowych! -          wykorzystanie szczoteczek cyto-brush umożliwia pobranie większej ilości komórek do analizy; podstawa wymazów dla chorób dziedzicznych -          dla każdego badania genetycznego nadaje się również próbka krwi pobranej na EDTA Status immunologiczny -          próbki pobrane na EDTA nie powinny być starsze niż 24-48 h!   Transport Jak zapakować? -          w opakowaniu, które zabezpieczy próbkę przed wstrząsami, obciążeniami, tak aby nie doszło do uwolnienia zawartości probówki -          potrzebna jest probówka oraz opakowanie do wysyłki -          przesyłka (próbki plus opakowanie do wysyłki) musi umieć sprostać próbie upadkowej Pakowanie w szczegółach Materiały płynne: -          naczynie z próbką musi być szczelne, może mieścić zawartość maksymalnie 500ml/mg -          opakowanie wysyłkowe również musi być szczelne; musi również zawierać materiał absorbujący, który będzie w stanie wchłonąć całą objętość próbki -          opakowanie zewnętrzne: max. 4 l Materiały stałe: -          naczynie z próbką: szczelne. max. 500 ml -          opakowanie wysyłkowe: szczelne, przy pakowaniu większej liczby materiałów stałych do jednego opakowania wysyłkowego należy unikać ich wzajemnego kontaktu -          opakowanie zewnętrzne: max. 4 kg                                                 Co się stanie, jeśli się coś wydarzy? Nadawca jest odpowiedzialny za zawartość przesyłki.       Przegląd badań Biochemia                         Surowica          Heparyna(Lithium)         EDTA               Cytrynian          fluorek sodu AP                   +                      +                                 /                       /                       / Amylaza           +                      +                                 +                      /                       / Bilirubina          +                      +                                 +                      /                       / Cholesterol       +                      +                                 +                      +                      + CK                   +                      +                                 +                      /                       / Kreatynina        +                      +                                 +                      /                       / Żelazo              +                      +                                 /                       /                       / Białko               +                      +                                 +                      +                      + GLDH               +                      +                                 +                      +                      / Glukoza            +                      +(osocze!)                    +(osocze!)        +(osocze!)        + AST                 +                      +                                 +                      /                       / ALT                  +                      +                                 +                      /                       /           Mocznik           +                      +                                 +                      /                       / HBDH               +                      +                                 +                      /                       / Miedź               +                      +                                 +                      /                       / LDH                 +                      +                                 +                      /                       / Lipaza              +                      +                                 /                       /                       / Fosforany         +                      +                                 +                      /                       / Trójglicerydy     +                      +                                 +                      /                       / Wskazówka: surowica i osocze pobrane na heparynę mają uniwersalne zastosowanie   Hormony                         Surowica          Heparyna                      EDTA T4                    +                      /                                  / FT4                  +                      +                                 + T3                    +                      +                                 + FT3                  +                      +                                 + cTSH                +                      /                                  / Kortyzol            +                      +                                 + Estradiol           +                      +(-12%)                        +(-11%) Progesteron      +                      +(-6%)                          +(-14%) Testosteron       +                      +                                 +(-5%) Siarczan estrogenu         +                      /                                  / Insulina             +                      /                                  / ACTH               /                       /                                  + PTH                 +                      /                                  / Wskazówka: surowica może być wykorzystana prawie we wszystkich przypadkach (wyjątek: ACTH – tutaj wymagane jest EDTA)